Β΄ Χρονικώνκεφάλαιο 34

Ερμηνεία του κεφαλαίου (στα ρωσικά)

(Ср. 4 Цар XXII–XXIII:20).

Иосия, 16-й царь иудейский, и его религиозная реформа.

1–7. Время воцарения Иосии, продолжительность царствования и богоугодный характер его. 8–13. Возобновление храма на 18-м году царствования. 14–28. Открытие в храме древней книги закона, чтение ее перед царем, посольство к пророчице Олдане по поводу прещений книги и ответ пророчицы. 29–33. Всенародное чтение книги закона и заключение завета о точном исполнении заповедей Иеговы.

1Οκτώ ετών ηλικίας ήτο ο Ιωσίας ότε εβασίλευσε· και εβασίλευσεν εν Ιερουσαλήμ έτη τριάκοντα και εν.

2Και έπραξε το ευθές ενώπιον του Κυρίου, και περιεπάτησεν εν ταις οδοίς Δαβίδ του πατρός αυτού, και δεν εξέκλινε δεξιά η αριστερά.

3Και εν τω ογδόω έτει της βασιλείας αυτού, νέος ων έτι, ήρχισε να εκζητή τον Θεόν του Δαβίδ του πατρός αυτού· και εν τω δωδεκάτω έτει ήρχισε να καθαρίζη τον Ιούδαν και την Ιερουσαλήμ από των υψηλών τόπων και από των άλσεων και των γλυπτών και των χωνευτών.

4Και κατέστρεψαν έμπροσθεν αυτού τα θυσιαστήρια των Βααλείμ· και τα είδωλα τα υπεράνω αυτών κατεκρήμνισε· και τα άλση και τα γλυπτά και τα χωνευτά κατεσύντριψε και ελέπτυνεν εις σκόνην και έρριψεν αυτήν επί τα μνήματα των θυσιαζόντων εις αυτά.

5Και τα οστά των ιερέων έκαυσεν επί των θυσιαστηρίων αυτών και εκαθάρισε τον Ιούδαν και την Ιερουσαλήμ.

6Και έκαμε το αυτό εις τας πόλεις του Μανασσή και Εφραΐμ και Συμεών και μέχρι του Νεφθαλί, κύκλω των ηρημωμένων τόπων αυτών.

7Και αφού κατέστρεψε τα θυσιαστήρια και τα άλση και κατελέπτυνεν εις σκόνην τα γλυπτά και κατέκοψε πάντα τα είδωλα διά πάσης της γης του Ισραήλ, επέστρεψεν εις Ιερουσαλήμ.

Ερμηνεία, στ. 1–7 (στα ρωσικά)

. В отличие от 4 Царств 2 Пар в самом начале повествования о царствовании Иосии говорит — хоть не столь подробно, как в 4 Цар XXIII:4–20, — о предпринятом Иосией очищении культа путем удаления всех принадлежностей и остатков идолослужения. О неодинаковой последовательности рассказа об Иосии в 4 Цар и 2 Пар см. примеч. к 4 Цар XXII:1–2; Толков. Библия, т. II.

8Εν δε τω δεκάτω ογδόω έτει της βασιλείας αυτού, αφού εκαθάρισε την γην και τον ναόν, εξαπέστειλε τον Σαφάν υιόν του Αζαλίου, και τον Μαασίαν τον άρχοντα της πόλεως, και τον Ιωάχ υιόν του Ιωάχαζ τον υπομνηματογράφον, διά να επισκευάσωσι τον οίκον Κυρίου του Θεού αυτού.

9Και ελθόντες προς Χελκίαν τον ιερέα τον μέγαν, παρέδωκαν το αργύριον το εισαχθέν εις τον οίκον του Θεού, το οποίον οι Λευΐται οι φυλάττοντες τας θύρας εσύναξαν εκ της χειρός του Μανασσή και Εφραΐμ και εκ παντός του επιλοίπου του Ισραήλ και εκ παντός του Ιούδα και Βενιαμίν· και επέστρεψαν εις Ιερουσαλήμ.

10Και έδωκαν αυτά εις την χείρα των ποιούντων τα έργα, των επιστατούντων εν τω οίκω του Κυρίου· οι δε ποιούντες τα έργα, τα οποία ειργάζοντο εν τω οίκω του Κυρίου, παρέδωκαν αυτό διά να επισκευάσωσι και να επιδιορθώσωσι τον οίκον·

11εις τους τέκτονας και οικοδόμους έδωκαν αυτό, διά ν' αγοράσωσι λίθους πελεκητούς και ξύλα διά δοκούς, και διά να στεγάσωσι τους οίκους τους οποίους κατέστρεψαν οι βασιλείς του Ιούδα.

12Και ειργάζοντο οι άνδρες το έργον εν πίστει· επιτηρηταί δε επ' αυτών ήσαν Ιαάθ και Οβαδίας, οι Λευΐται, εκ των υιών Μεραρί· και Ζαχαρίας και Μεσουλλάμ, εκ των υιών των Κααθιτών, διά να κατεπείγωσι το έργον· και εκ των Λευϊτών πάντες οι επιστήμονες μουσικών οργάνων.

13Ήσαν έτι επί των αχθοφόρων και εργοδιώκται πάντων των εργαζομένων, καθ' οποιανδήποτε υπηρεσίαν· και εκ των Λευϊτών ήσαν γραμματείς και επιστάται και θυρωροί.

14Και ενώ εξέφερον το αργύριον το εισαχθέν εις τον οίκον του Κυρίου, εύρηκε Χελκίας ο ιερεύς το βιβλίον του νόμου του Κυρίου, του δοθέντος διά χειρός του Μωϋσέως.

15Και απεκρίθη ο Χελκίας και είπε προς Σαφάν τον γραμματέα, εύρηκα βιβλίον του νόμου εν τω οίκω του Κυρίου. Και έδωκεν ο Χελκίας το βιβλίον εις τον Σαφάν.

16Και ο Σαφάν έφερε το βιβλίον προς τον βασιλέα και έπειτα έδωκε λόγον εις τον βασιλέα, λέγων, Οι δούλοί σου κάμνουσι παν το διορισθέν εις αυτούς·

17και ηρίθμησαν το αργύριον το ευρεθέν εν τω οίκω του Κυρίου, και παρέδωκαν αυτό εις την χείρα των επιστατών και εις την χείρα των ποιούντων τα έργα.

Ερμηνεία, στ. 15–17 (στα ρωσικά)

. почти дословно сходны с 8–9 ст. 4 Цар XXII; только в ст. 16 добавлено: «все, что поручено рабам твоим, они делают». (LXX, слав. неудачно: πάν τό δοθέν άργύριον έν χειρί των παίδων σου των ποιούντων; слав.: все сребро дано в руки рабов твоих, творящих дела ).

18Και απήγγειλε Σαφάν ο γραμματεύς προς τον βασιλέα, λέγων, Χελκίας ιερεύς έδωκεν εις εμέ βιβλίον. Και ανέγνωσεν αυτό ο Σαφάν ενώπιον του βασιλέως.

19Και ως ήκουσεν ο βασιλεύς τους λόγους του νόμου, διέσχισε τα ιμάτια αυτού.

20Και προσέταξεν ο βασιλεύς Χελκίαν και Αχικάμ τον υιόν του Σαφάν και Αβδών τον υιόν του Μιχαία και Σαφάν τον γραμματέα και Ασαΐαν τον δούλον του βασιλέως, λέγων,

21Υπάγετε, ερωτήσατε τον Κύριον περί εμού και περί των εναπολειφθέντων εν τω Ισραήλ και εν τω Ιούδα, περί των λόγων του βιβλίου του ευρεθέντος· διότι μεγάλη είναι η οργή του Κυρίου ήτις εξεχύθη εφ' ημάς, επειδή οι πατέρες ημών δεν εφύλαξαν τον λόγον του Κυρίου, ώστε να πράξωσι κατά πάντα τα γεγραμμένα εν τω βιβλίω τούτω.

Ερμηνεία, στ. 8–21 (στα ρωσικά)

. Сказанное здесь об обстоятельствах открытия «книги закона Господня, данной рукою Моисея» (ст. 14), о впечатлении, произведенном чтением ее на царя, имеет почти дословное сходство с 4 Цар XXII:3–13. О значении самого события см. примеч. к последнему месту в Толков. Библии, т. II.

Частные отличия рассказа 2 Пар от повествования 4 Цар в данном разделе характеризуют большую документальность первого. Так, во 2 Пар ст. 8 царь посылает в храм с серебром не одного писца Шафана (4 Цар XXII:3), а, кроме того, еще градоначальника (евр. cap-гаир ) Маасею и дееписателя (докладчика, евр. мазкир ) Иоаха, что, видимо, требовалось важностью поручения. В ст. 12 поименно названы надзиратели за производимыми в храме работами. В ст. 14 со всей конкретной точностью сообщается, что книга закона была найдена, «когда вынимали серебро, принесенное в дом Господень» (в 4 Цар XXII:8 сказано общо: «книгу закона нашел (Xелкия) в доме Господнем» ).

Ερμηνεία, στ. 18–21 (στα ρωσικά)

также почти дословно сходны с 4 Цар XXII:10–13; только в ст. 20 в числе посольства к Олдане назван «Авдон», в 4 Цар ст. 12 — «Ахбор» (в обеих рецензиях: «сын Михея»); несомненно, — имя одного и того же лица; в ст. 21: «не соблюдали» (ло-шамеру ) вместо стоящего в 4 Цар XXII:13: «не слушали» (ло-шамеу ).

22Τότε υπήγεν ο Χελκίας και οι παρά του βασιλέως προς Όλδαν την προφήτισσαν, την γυναίκα του Σαλλούμ υιού του Τικβά, υιού του Ασρά, του ιματιοφύλακος, κατώκει δε αύτη εν Ιερουσαλήμ, κατά το Μισνέ· και ελάλησαν προς αυτήν κατά ταύτα.

23Η δε είπε προς αυτούς· Ούτω λέγει Κύριος ο Θεός του Ισραήλ· Είπατε προς τον άνθρωπον όστις σας απέστειλε προς εμέ,

24Ούτω λέγει Κύριος· Ιδού, εγώ επιφέρω κακά επί τον τόπον τούτον και επί τους κατοίκους αυτού, πάσας τας κατάρας τας γεγραμμένας εν τω βιβλίω, το οποίον ανέγνωσαν ενώπιον του βασιλέως του Ιούδα·

25επειδή με εγκατέλιπον και εθυμίασαν εις άλλους θεούς, διά να με παροργίσωσι διά πάντα τα έργα των χειρών αυτών· διά τούτο θέλει εκχυθή ο θυμός μου επί τον τόπον τούτον και δεν θέλει σβεσθή.

Ερμηνεία, στ. 22–25 (στα ρωσικά)

равным образом совершенно соответствуют 4 Цар XXII:14–17; есть лишь стилистические отличия, напр., в ст. 25 (так и в 21): «излился (евр. титтах ) гнев» вместо стоящего в 4 Цар XXII:17: «воспылал (ниццета ) гнев» .

Обращение почтенного посольства во главе с первосвященником к Олдане (евр. Гулда ), помимо пророков, между которыми уже начали тогда деятельность пророки Иеремия (см. Иер I:1) и Софония (Соф I:1), говорит о высоком авторитете этой женщины-пророчицы, действительно произнесшей замечательное пророчество о судьбе народа Божия (ст. 23–28). Пользуясь высоким уважением при жизни, Олдана и по смерти была удостоена особенной чести: по раввинскому преданию, она была погребена в стенах самого Иерусалима (см. архим. Никифора . Библейская Энциклопедия. Вып. Ill (М. 1892), стр. 88).

26Προς δε τον βασιλέα του Ιούδα, όστις σας απέστειλε διά να ερωτήσητε τον Κύριον, ούτω θέλετε ειπεί προς αυτόν· Ούτω λέγει Κύριος ο Θεός του Ισραήλ, περί των λόγων τους οποίους ήκουσας·

27επειδή η καρδία σου ηπαλύνθη, και εταπεινώθης ενώπιον του Θεού, ότε ήκουσας τους λόγους αυτού εναντίον του τόπου τούτου και εναντίον των κατοίκων αυτού, και εταπεινώθης ενώπιόν μου και διέσχισας τα ιμάτιά σου και έκλαυσας ενώπιόν μου, διά τούτο και εγώ επήκουσα, λέγει Κύριος·

28ιδού, εγώ θέλω σε συνάξει εις τους πατέρας σου, και θέλεις συναχθή εις τον τάφον σου εν ειρήνη, και δεν θέλουσιν ιδεί οι οφθαλμοί σου πάντα τα κακά, τα οποία εγώ επιφέρω επί τον τόπον τούτον και επί τους κατοίκους αυτού. Και έφεραν απόκρισιν προς τον βασιλέα.

Ερμηνεία, στ. 26–28 (στα ρωσικά)

. Сн. 4 Цар XXII:18–20. Обещание пророчицы Иосии: «положен будешь в гробницу твою в мире» (ст. 28; 4 Цар XXII:20) нельзя считать несбывшимся ввиду насильственной — при столкновении с фараоном Нехао — смерти Иосии (XXXV:23–24; 4 Цар XXIII:29), — нельзя потому, что в словах Олданы разумеется не личный мир царя, а мир и (хотя бы относительное) благоденствие всего царства Иудейского при Иосии до последних дней его жизни: политические осложнения, приведшие царство Иудейское к роковому концу, начались уже по смерти Иосии.

29Και απέστειλεν ο βασιλεύς και συνήγαγε πάντας τους πρεσβυτέρους του Ιούδα και της Ιερουσαλήμ.

30Και ανέβη ο βασιλεύς εις τον οίκον του Κυρίου, και πάντες οι άνδρες Ιούδα και οι κάτοικοι της Ιερουσαλήμ και οι ιερείς και οι Λευΐται και πας ο λαός, από μεγάλου έως μικρού· και ανέγνωσεν εις επήκοον αυτών πάντας τους λόγους του βιβλίου της διαθήκης, του ευρεθέντος εν τω οίκω του Κυρίου.

31Και σταθείς ο βασιλεύς επί του τόπου αυτού, έκαμε την διαθήκην ενώπιον του Κυρίου, να περιπατή κατόπιν του Κυρίου και να φυλάττη τας εντολάς αυτού και τα μαρτύρια αυτού και τα διατάγματα αυτού εξ όλης αυτού της καρδίας και εξ όλης αυτού της ψυχής, ώστε να εκτελή τους λόγους της διαθήκης τους γεγραμμένους εν τω βιβλίω τούτω.

32Και έκαμε πάντας τους ευρεθέντας εν Ιερουσαλήμ και τον Βενιαμίν να σταθώσιν εν τούτω. Και οι κάτοικοι της Ιερουσαλήμ έκαμον κατά την διαθήκην του Θεού, του Θεού των πατέρων αυτών.

Ερμηνεία, στ. 29–32 (στα ρωσικά)

. Сн. 4 Цар XXIII:1–3.

33Και αφήρεσεν ο Ιωσίας πάντα τα βδελύγματα εκ πάντων των τόπων των υιών Ισραήλ, και έκαμε πάντας τους ευρεθέντας εν τω Ισραήλ να λατρεύωσι Κύριον τον Θεόν αυτών· κατά πάσας τας ημέρας αυτού δεν απεμακρύνθησαν από όπισθεν Κυρίου του Θεού των πατέρων αυτών.

Ερμηνεία, στ. 33 (στα ρωσικά)

сжато еще раз повторяет — см. выше, ст. 3–7 — сообщение о произведенной Иосией реформе культа путем полного удаления всех принадлежностей идолослужения (сн. 2 Пар XXIII:4–20).

Κείμενο: Μετάφραση Νεόφυτου Βάμβα, 1850. Ερμηνεία: «Ερμηνευτική Βίβλος», επιμ. Α. Π. Λοπουχίν (στα ρωσικά). Η αρίθμηση των σχολίων σε αυτό το βιβλίο ελέγχεται ακόμη με τη συνοδική: μερικά σχόλια ίσως στέκονται δίπλα στον γειτονικό στίχο.