Ιερεμίαςκεφάλαιο 51

Ερμηνεία του κεφαλαίου (στα ρωσικά)

1–64. Пророчество на Вавилон.

1Ούτω λέγει Κύριος· Ιδού, εγώ εγείρω άνεμον φθοροποιόν επί την Βαβυλώνα και επί τους κατοίκους αυτής τους υψώσαντας την καρδίαν αυτών κατ' εμού.

Ερμηνεία, στ. 1 (στα ρωσικά)

Среди него противников Моих — по переводу с евр.: (не живущих) в сердце (средоточном пункте) Моих противников. — В русском переводе нет дополнения к слову: подниму, но в еврейском тексте это дополнение имеется. Там стоит выражение: ruach maschehil — ветер губительный или: дух губителя.

2Και θέλω εξαποστείλει επί την Βαβυλώνα λικμητάς και θέλουσιν εκλικμήσει αυτήν και εκκενώσει την γην αυτής· διότι εν τη ημέρα της συμφοράς κυκλόθεν θέλουσιν είσθαι εναντίον αυτής.

3Τοξότης επί τοξότην ας εντείνη το τόξον αυτού και επί τον πεποιθότα επί τον θώρακα αυτού· και μη φείδεσθε τους νέους αυτής· εξολοθρεύσατε άπαν το στράτευμα αυτής.

4Και οι τραυματίαι θέλουσι πέσει εν τη γη των Χαλδαίων και οι κατακεκεντημένοι εν ταις οδοίς αυτής.

5Διότι ο Ισραήλ δεν εγκατελείφθη ουδέ ο Ιούδας παρά του Θεού αυτού, παρά του Κυρίου των δυνάμεων, αν και η γη αυτών ενεπλήσθη ανομίας εναντίον του Αγίου του Ισραήλ.

6Φύγετε εκ μέσου της Βαβυλώνος και διασώσατε έκαστος την ψυχήν αυτού· μη απολεσθήτε εν τη ανομία αυτής· διότι είναι καιρός εκδικήσεως του Κυρίου· ανταπόδομα αυτός ανταποδίδει εις αυτήν.

7Η Βαβυλών εστάθη ποτήριον χρυσούν εν τη χειρί του Κυρίου, μεθύον πάσαν την γήν· από του οίνου αυτής έπιον τα έθνη· διά τούτο τα έθνη παρεφρόνησαν.

Ερμηνεία, στ. 7 (στα ρωσικά)

Золото обозначает великолепие жизни в Вавилоне, которым наслаждались разные народы дружественные с Вавилоном. Они пили из чаши Вавилона и заражались его нечестием. За это они должны разделить и его наказание.

8Έπεσεν εξαίφνης η Βαβυλών και συνετρίβη· ολολύζετε δι' αυτήν· λάβετε βάλσαμον διά τον πόνον αυτής, ίσως ιατρευθή.

9Μετεχειρίσθημεν ιατρικά διά την Βαβυλώνα αλλά δεν ιατρεύθη· εγκαταλείψατε αυτήν, και ας απέλθωμεν έκαστος εις την γην αυτού· διότι η κρίσις αυτής έφθασεν εις τον ουρανόν και υψώθη έως του στερεώματος.

10Ο Κύριος εφανέρωσε την δικαιοσύνην ημών· έλθετε και ας διηγηθώμεν εν Σιών το έργον Κυρίου του Θεού ημών.

Ερμηνεία, στ. 10 (στα ρωσικά)

Здесь выводятся говорящими иудеи.

11Στιλβώσατε τα βέλη· πυκνώσατε τας ασπίδας· ο Κύριος ήγειρε το πνεύμα των βασιλέων των Μήδων· διότι ο σκοπός αυτού είναι εναντίον της Βαβυλώνος, διά να εξολοθρεύση αυτήν· επειδή η εκδίκησις του Κυρίου είναι εκδίκησις του ναού αυτού.

Ερμηνεία, στ. 11 (στα ρωσικά)

Наполняйте колчаны — правильнее с евр.: «надевайте щиты» — Мидянами здесь пророк мог называть вообще сирийских обитателей Ирана, включая сюда и персов.

12Υψώσατε σημαίαν επί τα τείχη της Βαβυλώνος, ενδυναμώσατε την φρουράν, στήσατε φυλακάς, ετοιμάσατε ενέδρας· διότι ο Κύριος και εβουλεύθη και θέλει εκτελέσει εκείνο, το οποίον ελάλησεν εναντίον των κατοίκων της Βαβυλώνος.

13Ω η κατοικούσα επί υδάτων πολλών, η πλήρης θησαυρών, ήλθε το τέλος σου, το πέρας της πλεονεξίας σου.

14Ο Κύριος των δυνάμεων ώμοσεν εις εαυτόν, λέγων, Εξάπαντος θέλω σε γεμίσει από ανθρώπων ως από ακρίδων, και θέλουσιν εκπέμψει αλαλαγμόν εναντίον σου.

Ερμηνεία, στ. 14 (στα ρωσικά)

Хотя бы Вавилон был весь наполнен людьми, как саранчою, однако враги его возьмут и поднимут во взятом городе победный свой крик.

15Αυτός εποίησε την γην εν τη δυνάμει αυτού, εστερέωσε την οικουμένην εν τη σοφία αυτού και εξέτεινε τους ουρανούς εν τη συνέσει αυτού.

16Όταν εκπέμπη την φωνήν αυτού, συνίσταται πλήθος υδάτων εν ουρανοίς, και ανάγει νεφέλας από των άκρων της γής· κάμνει αστραπάς διά βροχήν και εξάγει άνεμον εκ των θησαυρών αυτού.

17Πας άνθρωπος εμωράνθη υπό της γνώσεως αυτού· πας χωνευτής κατησχύνθη από των γλυπτών· διότι ψεύδος είναι το χωνευτόν αυτού και πνοή εν αυτώ δεν υπάρχει.

18Ματαιότης ταύτα, έργον πλάνης· εν καιρώ επισκέψεως αυτών θέλουσιν απολεσθή.

19Η μερίς του Ιακώβ δεν είναι ως αυτά, διότι αυτός είναι ο πλάσας τα πάντα· και ο Ισραήλ είναι η ράβδος της κληρονομίας αυτού· Κύριος των δυνάμεων το όνομα αυτού.

Ερμηνεία, στ. 15–19 (στα ρωσικά)

Повторение X:12–16.

20Συ ήσο πέλεκύς μου, όπλα πολέμου, και διά σου συνέτριψα έθνη και διά σου εξωλόθρευσα βασίλεια·

Ερμηνεία, στ. 20 (στα ρωσικά)

Обращение к Вавилону.

21και διά σου συνέτριψα ίππον και αναβάτην αυτού, και διά σου συνέτριψα άμαξαν και αναβάτην αυτής·

22και διά σου συνέτριψα άνδρα και γυναίκα, και διά σου συνέτριψα γέροντα και νέον, και διά σου συνέτριψα νεανίσκον και παρθένον·

23και διά σου συνέτριψα ποιμένα και ποίμνιον αυτού, και διά σου συνέτριψα γεωργόν και ζεύγος αυτού· και διά σου συνέτριψα στρατηγούς και άρχοντας.

24Και θέλω ανταποδώσει επί την Βαβυλώνα και επί πάντας τους κατοίκους της Χαλδαίας πάσαν την κακίαν αυτών, την οποίαν έπραξαν εν Σιών ενώπιόν σας, λέγει Κύριος.

25Ιδού, εγώ είμαι εναντίον σου, όρος φθοροποιόν, λέγει Κύριος, το οποίον φθείρεις πάσαν την γήν· και θέλω εκτείνει την χείρα μου επί σε και θέλω σε κατακυλίσει από των βράχων και σε καταστήσει όρος πυρίκαυστον.

Ερμηνεία, στ. 25 (στα ρωσικά)

Горою губительною называется Вавилон как владычествующее над всею землею царство. — Гора обгорелая. В Палестине горы часто украшались лесами. Если лес сгорел, то гора принимала печальный вид.

26Και δεν θέλουσι λάβει από σου λίθον διά γωνίαν ουδέ λίθον διά θεμέλια, αλλά θέλεις είσθαι ερήμωσις αιωνία, λέγει Κύριος.

Ερμηνεία, στ. 26 (στα ρωσικά)

В Вавилоне перестанут видеть опору для себя другие государства.

27Υψώσατε σημαίαν επί την γην, σαλπίσατε σάλπιγγα εν τοις έθνεσιν, ετοιμάσατε έθνη κατ' αυτής, παραγγείλατε κατ' αυτής, εις τα βασίλεια του Αραράτ, του Μιννί και του Ασχενάζ· καταστήσατε επ' αυτήν αρχηγούς· αναβιβάσατε ίππους ως ακρίδας ορθότριχας.

Ερμηνεία, στ. 27 (στα ρωσικά)

Арарат — часть Армении при среднем течении Аракса; Миннийцы — жители страны при озере Вон, к западу от Арарата. — Аскеназ — приблизительно по соседству с Арменией.

28Ετοιμάσατε κατ' αυτής έθνη, τους βασιλείς των Μήδων, τους στρατηγούς αυτής και πάντας τους άρχοντας αυτής και πάσαν την γην της επικρατείας αυτής.

29Και η γη θέλει σεισθή και στενάξει· διότι η βουλή του Κυρίου θέλει εκτελεσθή κατά της Βαβυλώνος, διά να καταστήση την γην της Βαβυλώνος έρημον, άνευ κατοίκου.

30Οι ισχυροί της Βαβυλώνος εξέλιπον από του να πολεμώσιν, έμειναν εν τοις οχυρώμασιν· η δύναμις αυτών εξέλιπεν· έγειναν ως γυναίκες· έκαυσαν τας κατοικίας αυτής· οι μοχλοί αυτής συνετρίβησαν.

31Ταχυδρόμος θέλει δράμει εις απάντησιν ταχυδρόμου και μηνυτής εις απάντησιν μηνυτού, διά να αναγγείλωσι προς τον βασιλέα της Βαβυλώνος ότι η πόλις αυτού ηλώθη από των άκρων αυτής,

32και ότι αι διαβάσεις επιάσθησαν, και κατέκαυσαν εν πυρί τους καλαμώνας, και οι άνδρες του πολέμου κατετρόμαξαν.

Ερμηνεία, στ. 32 (στα ρωσικά)

Броды — правильнее: легкие деревянные мосты через Евфрат и каналы. Ограды — правильнее: деревянные постройки или шлюзы, удерживавшие воду там, где она была нужна.

33Διότι ούτω λέγει ο Κύριος των δυνάμεων, ο Θεός του Ισραήλ. Η θυγάτηρ της Βαβυλώνος είναι ως αλώνιον, καιρός είναι να καταπατηθή· έτι ολίγον και θέλει ελθεί ο καιρός του θερισμού αυτής.

Ερμηνεία, στ. 33 (στα ρωσικά)

Во время молотьбы. Так как жатва еще только предстоит, то здесь не может быть речи о гумне во время молотьбы, а скорее говорится о гумне, которое утаптывается для того, чтобы впоследствии на нем можно было молотить.

34Ναβουχοδονόσορ ο βασιλεύς της Βαβυλώνος με κατέφαγε, με συνέτριψε, με κατέστησεν αγγείον άχρηστον, με κατέπιεν ως δράκων, ενέπλησε την κοιλίαν αυτού από των τρυφερών μου, με έξωσεν.

Ερμηνεία, στ. 34 (στα ρωσικά)

Это жалоба Иерусалима (ср. 35 ст.).

35Η εις εμέ και εις την σάρκα μου αδικία ας έλθη επί την Βαβυλώνα, θέλει ειπεί η κατοικούσα την Σιών· και το αίμα μου επί τους κατοίκους της Χαλδαίας, θέλει ειπεί η Ιερουσαλήμ.

36Διά τούτο ούτω λέγει Κύριος· Ιδού, εγώ θέλω διαδικάσει την δίκην σου και θέλω εκδικήσει την εκδίκησίν σου, και θέλω καταστήσει την θάλασσαν αυτής ξηράν και θέλω ξηράνει την πηγήν αυτής.

Ερμηνεία, στ. 36 (στα ρωσικά)

Морем называлась иногда и р. Евфрат, разливавшаяся весною на огромное пространство (ср. Ис XXI:1; XVIII:2; XIX:5).

37Και η Βαβυλών θέλει είσθαι εις σωρούς, κατοικητήριον θώων, θάμβος και συριγμός, άνευ κατοίκου.

38Θέλουσι βρυχάσθαι ομού ως λέοντες, θέλουσιν ωρύεσθαι ως σκύμνοι λεόντων.

Ερμηνεία, στ. 38 (στα ρωσικά)

Здесь речь идет о халдеях в их настоящем положении. Пусть их торжествуют, — как бы хочет сказать пророк, — недолго это пройдет…

39Θέλω κάμει αυτούς να θερμανθώσιν εν τοις συμποσίοις αυτών, και θέλω μεθύσει αυτούς, διά να ευθυμήσωσι και να υπνώσωσιν ύπνον αιώνιον και να μη εξυπνήσωσι, λέγει Κύριος.

Ερμηνεία, στ. 39 (στα ρωσικά)

Наевшись, халдеи, как львы, захотят пить, и вот Господь даст им питье от которого они придут в восторг (ирония), а потом заснут вечным сном!

40Θέλω καταβιβάσει αυτούς ως αρνία εις σφαγήν, ως κριούς μετά τράγων.

Ερμηνεία, στ. 40 (στα ρωσικά)

Никакой класс в халдейском народе не будет пощажен (ср. Ис XIV:9).

41Πως ηλώθη η Σησάχ και εθηρεύθη το καύχημα πάσης της γής· πως έγεινεν Βαβυλών θάμβος εν τοις έθνεσιν.

Ερμηνεία, στ. 41 (στα ρωσικά)

Сесах — см. XXV:26.

42Η θάλασσα ανέβη επί την Βαβυλώνα· κατεκαλύφθη υπό του πλήθους των κυμάτων αυτής.

Ερμηνεία, στ. 42 (στα ρωσικά)

Море — здесь образ все опустошающей вражеской силы.

43Αι πόλεις αυτής κατεστάθησαν θάμβος, γη άνυδρος και άβατος γη, εν ή δεν κατοικεί ουδείς άνθρωπος ουδέ υιός ανθρώπου διέρχεται δι' αυτής.

44Και θέλω τιμωρήσει τον Βηλ εν Βαβυλώνι και εκβάλει εκ του στόματος αυτού όσα κατέπιε· και τα έθνη δεν θέλουσι συναχθή πλέον προς αυτόν, και αυτό το τείχος της Βαβυλώνος θέλει πέσει.

Ερμηνεία, στ. 44 (στα ρωσικά)

У Вила (Вel) Господь отнимет проглоченное им (balah) — очевидная игра слов. Военную добычу свою язычники обыкновенно считали собственностью своих богов. Можно также видеть здесь указание на то, что жившие в Вавилоне иностранцы все разбегутся оттуда. — Стены Вавилонские. Вавилон имел две стены — внешнюю и внутреннюю, обе посвященные Вилу или Белу. Внешняя была длиною 430 стадий, пятьдесят локтей толщиною и 200 локтей высоты. Кроме того вся Вавилония по нижнему течению Евфрата и Тигра была при Навуходоносоре защищена огромною «мидийскою стеною», построенною в целях защиты от нападения Мидян (12–15 миль длины, 20 футов толщины и 100 футов высоты) и соединявшею Тигр с Евфратом.

45Λαέ μου, εξέλθετε εκ μέσου αυτής και σώσατε έκαστος την ψυχήν αυτού από της οργής του θυμού του Κυρίου·

Ερμηνεία, στ. 45 (στα ρωσικά)

Ср. ст. 6.

46μήποτε η καρδία σας χαυνωθή και φοβηθήτε υπό της αγγελίας ήτις θέλει ακουσθή εν τη γή· θέλει δε ελθεί αγγελία το εν έτος, και μετά τούτο η αγγελία το άλλο έτος, και καταδυναστεία εν τη γη, εξουσιαστής εναντίον εξουσιαστού.

Ερμηνεία, στ. 1–46 (στα ρωσικά)

Продолжая свою речь о судьбе Вавилона, пророк снова говорит, что Господь наказывает Вавилон за Израиля: Господь окончательно разрушает это могучее царство, бывшее прежде в Его руках орудием наказания разных народов. Пророк ясно называет здесь и разрушителей Вавилона — царей Мидии, царства Араратские, Минийские и Аскеназсские (1–34), Израиль сам признает в погибели Вавилона дело отмщения Божия за обиды, причиненные Израилю вавилонянами (35–46). И все будут радоваться гибели этого страшного царства, (47–58). В конце главы говорится о том, как Иеремия поручил Сераии прочитать это пророчество и потом бросить свиток с пророчеством в Евфрат (59–64).

Ερμηνεία, στ. 46 (στα ρωσικά)

Освобождение Израиля из плена будет сопровождаться тяжелыми политическими потрясениями; из года в год будут приходить страшные вести о разных катастрофах в политической жизни государств. Но для Израиля это будет только признаком приближающегося освобождения (ср. Мф XXIV:6 и сл.).

47Διά τούτο, ιδού, έρχονται ημέραι και θέλω κάμει εκδίκησιν επί τα γλυπτά της Βαβυλώνος· και πάσα η γη αυτής θέλει καταισχυνθή και πάντες οι τετραυματισμένοι αυτής θέλουσι πέσει εν τω μέσω αυτής.

48Τότε οι ουρανοί και η γη και πάντα τα εν αυτοίς θέλουσιν αλαλάξει επί Βαβυλώνα· διότι οι εξολοθρευταί θέλουσιν ελθεί επ' αυτήν από βορρά, λέγει Κύριος.

49Καθώς η Βαβυλών έκαμε τους τετραυματισμένους του Ισραήλ να πέσωσιν, ούτω και εν Βαβυλώνι θέλουσι πέσει οι τετραυματισμένοι πάσης της γης.

50Οι εκφυγόντες την μάχαιραν, υπάγετε, μη στέκεσθε· ενθυμήθητε τον Κύριον μακρόθεν, και Ιερουσαλήμ ας αναβή επί την καρδίαν σας.

Ερμηνεία, στ. 50 (στα ρωσικά)

Обращение к Израилю, накопившемуся в Вавилоне.

51Κατησχύνθημεν, διότι ηκούσαμεν ονειδισμόν· αισχύνη κατεκάλυψε το πρόσωπον ημών· διότι εισήλθον ξένοι εις το αγιαστήριον του οίκου του Κυρίου.

52Διά τούτο, ιδού, έρχονται ημέραι, λέγει Κύριος, και θέλω κάμει εκδίκησιν επί τα γλυπτά αυτής· και καθ' όλην την γην αυτής οι τετραυματισμένοι θέλουσιν οιμώζει.

53Και αν η Βαβυλών αναβή έως του ουρανού και αν οχυρώση το ύψος της δυνάμεως αυτής, θέλουσιν ελθεί παρ' εμού εξολοθρευταί επ' αυτήν, λέγει Κύριος.

54Φωνή κραυγής έρχεται από Βαβυλώνος και συντριμμός μέγας εκ γης Χαλδαίων,

55διότι ο Κύριος εξωλόθρευσε την Βαβυλώνα και ηφάνισεν εξ αυτής την μεγάλην φωνήν· τα δε κύματα εκείνων ηχούσιν· ο θόρυβος της φωνής αυτών εξακούεται ως υδάτων πολλών·

Ερμηνεία, στ. 55 (στα ρωσικά)

Горделивый голос. Так пророк обозначает тот шум, ту суету, которая постоянно царила на улицах величайшего торгового города — Вавилона. Этот шум человеческих голосов будет заглушен шумом волн, надвигающихся на Вавилон, т. е. криками врагов, которые нападут на Вавилон.

56διότι ο εξολοθρευτής ήλθεν επ' αυτήν, επί την Βαβυλώνα, και οι δυνατοί αυτής συνελήφθησαν, τα τόξα αυτών συνετρίβησαν· επειδή Κύριος ο Θεός των ανταποδόσεων θέλει εξάπαντος κάμει ανταπόδοσιν.

57Και θέλω μεθύσει τους ηγεμόνας αυτής και τους σοφούς αυτής, τους στρατηγούς αυτής και τους άρχοντας αυτής και τους δυνατούς αυτής· και θέλουσι κοιμηθή ύπνον αιώνιον και δεν θέλουσιν εξυπνήσει, λέγει ο Βασιλεύς, του οποίου το όνομα είναι ο Κύριος των δυνάμεων.

58Ούτω λέγει ο Κύριος των δυνάμεων· τα πλατέα τείχη της Βαβυλώνος θέλουσιν ολοτελώς κατασκαφή, και αι πύλαι αυτής αι υψηλαί θέλουσι κατακαή εν πυρί, και όσα οι λαοί εκοπίασαν θέλουσιν είσθαι εις μάτην, και όσα τα έθνη εμόχθησαν θέλουσιν είσθαι διά το πυρ.

Ερμηνεία, στ. 58 (στα ρωσικά)

Напрасно трудились народы. Над постройкою таких длинных стен, как Вавилонские, должны были работать десятки тысяч людей. Известно притом, что Навуходоносор выстроил внутреннюю стену Вавилона в 15 дней!

59Ο λόγος, τον οποίον Ιερεμίας ο προφήτης προσέταξεν εις τον Σεραΐαν τον υιόν του Νηρίου υιού του Μαασίου, ότε επορεύετο μετά του Σεδεκίου βασιλέως του Ιούδα εις Βαβυλώνα, κατά το τέταρτον έτος της βασιλείας αυτού· ήτο δε ο Σεραΐας κοιτωνάρχης.

Ερμηνεία, στ. 59 (στα ρωσικά)

Сераия, как можно думать на основании ХXXII:12, был братом Варуха. Только близкий пророку человек мог взять на себя такую миссию, какая далее указана.

Седекия на 4-м г. своего правления ездил в Вавилон, чтобы уверить вавилонского царя в своей преданности, ввиду тех слухов, какие могли дойти в Вавилон о его замыслах (см. XXVII:1 и сл.). — Постельничий — правильнее: квартирмейстер, который должен был заботиться о продовольствии и помещении для царя и его свиты.

60Έγραψε δε ο Ιερεμίας εν ενί βιβλίω πάντα τα κακά, τα οποία έμελλον να έλθωσιν επί την Βαβυλώνα, πάντας τους λόγους τούτους τους γεγραμμένους κατά της Βαβυλώνος.

61Και είπεν ο Ιερεμίας προς τον Σεραΐαν, Όταν έλθης εις την Βαβυλώνα και ίδης και αναγνώσης πάντας τους λόγους τούτους,

Ερμηνεία, στ. 61 (στα ρωσικά)

Смотри, т. е. выбери подходящий случай и место, главными образом, для совершения далее описываемого символического действия.

62τότε θέλεις ειπεί, Κύριε, συ ελάλησας κατά του τόπου τούτου, διά να εξολοθρεύσης αυτόν, ώστε να μη υπάρχη ο κατοικών εν αυτώ, από ανθρώπου έως κτήνους, αλλά να ήναι ερήμωσις αιωνία.

63Και αφού τελειώσης αναγινώσκων το βιβλίον τούτο, θέλεις δέσει επ' αυτό λίθον και ρίψει αυτό εις το μέσον του Ευφράτου·

Ερμηνεία, στ. 63 (στα ρωσικά)

Потопление свитка должно служить наглядным изображением падения Вавилона.

Особые замечания. Изречения пророка о Вавилоне, сказанные им в течение целого ряда лет, помещены им в один свиток в 4-й год Седекии. — Против подлинности L и LI-й глав существуют серьезные возражения, но все-таки эти возражения могут быть устранены при беспристрастном рассмотрении дела. Что касается формы пророческих изречений L и LI-й глав, то в ней ясно сказывается писательская манера Иеремии. Писатель очень свободно передает, при повторениях, собственные слова Иеремии, а это мог сделать только сам пророк — другой писатель на это бы не решился. Говорят, что здесь предполагается уже совершившимся разрушение Иерусалима и храма, что противоречит указанному в LI:59 ст. пункту времени, когда составлены были эти пророчества; говорят, что здесь Иеремия, пророчествуя о скором освобождении евреев из плена Вавилонского, противоречит своим прежним речам, в которых он убеждал своих соплеменников терпеливо жить в плену, который должен продолжиться 70 лет. Но, по воззрению Иеремии, плен уже начался с отведением части иудеев в Вавилон при Иоакиме (в 607 г.), а предстоявшее разрушение Иерусалима и храма было для него уже совершившимся фактом. Но он притом нигде и не говорит о разрушении Иерусалима и храма как о событиях уже совершившихся. Гл. LI:51 ст. Иеремия говорит только о вторжении чужих людей во святилище, что могло относиться ко взятию свящ. сосудов из храма в 607 г. Господь еще обитает в Иерусалиме (LI:50), как и сам пророк (L:5). Затем, если бы этот отдел был написан кем-либо после взятия Вавилона Киром, то в нем не могло бы разрушение Вавилона изображаться таким полным, каким оно является здесь и каким, на самом деле, оно не было при Кире. Разрушителями Вавилона являются такие враги (цари Мидии и др.), которые могли казаться такими писателю жившему до взятия Вавилона Киром. И мог ли писатель послепленный говорить о Вавилоне как о государстве стоящем на самой вершине славы? Затем, L:33-й ст. не мог бы быть написан после взятия Вавилона Киром и освобождения евреев из плена. Говорят еще, что раньше Иеремия отзывался о халдеях с большею симпатией, а здесь он является их ненавистником. Но и раньше пророк хвалил халдеев только как исполнителей воли Божией, а вовсе не придавая им какого-либо особого полезного значения в истории человечества самим по себе. — Об исполнении пророчества о Вавилоне — см. Ис ХIII и XIV-й гл.

64και θέλεις ειπεί, Ούτω θέλει βυθισθή η Βαβυλών, και δεν θέλει σηκωθή εκ των κακών, τα οποία εγώ θέλω φέρει επ' αυτήν· και οι Βαβυλώνιοι θέλουσιν εξασθενήσει. Μέχρι τούτου είναι οι λόγοι του Ιερεμίου.

Κείμενο: Μετάφραση Νεόφυτου Βάμβα, 1850. Ερμηνεία: «Ερμηνευτική Βίβλος», επιμ. Α. Π. Λοπουχίν (στα ρωσικά).